Pradawni władcy żywiołów Karpat

Gdy zbliżamy się do Bukovel, na horyzoncie majestatycznie wyrasta szczyt Syniaka. Dla współczesnych turystów to przede wszystkim malownicza góra na popularnym szlaku. Jej zbocza kryją jednak tajemnice sięgające odległej przeszłości. To opowieść o czasach, gdy nad górami panowały inne siły, a ludzka wiara potrafiła poruszać całe sanktuaria, a nawet sprawiać, że znikały pod ziemią.

Przed nadejściem chrześcijaństwa dawnym bóstwom Karpat służyli wołchwowie – kapłani i znawcy tajemnych obrzędów. Szczególną czcią otaczali Babę, potężne bóstwo władające wodą, parą i górskimi szczytami. To ona, jak wierzono, napełniała rwące potoki i rzeki wodą o uzdrawiającej mocy, a najwyższe wierzchołki Karpat skrywała w chmurach. Szumiące strumienie niosły życie i zdrowie wszystkim stworzeniom, natomiast górskie wysokości zbliżały ludzi do Nieba, skłaniały do refleksji nad ogromem świata i przestrzegały przed pochopnymi decyzjami.

Sanktuaria poświęcone Babie można było znaleźć na całej Huculszczyźnie. Pamięć o tych pradawnych miejscach kultu przetrwała w nazwach miejscowości, wsi i szczytów. Niedaleko Kosowa do dziś istnieje wieś Babyn Horodski. Babą nazywany jest również wierzchołek Strahory, na którym zachował się kamień ofiarny. Pomiędzy Jaremczem, Woroch­tą i Jasinią znajduje się Babina Jama. Dawniej imię Baby nosił także Syniak, należący do Gorganów – wysokogórskiej części Karpat obejmującej trzy pasma. Do dziś, gdy przed załamaniem pogody nad górami unoszą się mgły, miejscowi mawiają, że "Baba pali".

Przez całe stulecia górale dziękowali Babie za otrzymywane dary i prosili, by nigdy ich nie opuszczała. Wierzyli, że to ona hojnie obdarza lasy, studnie, rzeki i potoki życiodajną siłą, dzięki której nieustannie obraca się koło życia.

Z biegiem wieków do Karpat dotarła jednak nowa epoka. Dawne wierzenia zaczęło wypierać chrześcijaństwo, a przedstawiciele nowej religii i książęcy namiestnicy dążyli do jak najszybszego wykorzenienia starych obyczajów. Z ich inicjatywy dawne sanktuarium zaczęto oficjalnie określać mianem "Parszywej Baby", próbując odebrać dawnej opiekunce jej znaczenie i przedstawić ją ludowi w złym świetle. Po całej krainie krążyły pogłoski o książęcych wojownikach niszczących pradawne miejsca kultu. Mieszkańcy znaleźli się pomiędzy dwoma światami: musieli przestrzegać nowych praw narzuconych przez państwo, choć w sercach pozostawali wierni tradycjom przekazywanym na ich ziemi od pokoleń.

W ludowej pamięci przetrwała jednak historia niezwykłego wydarzenia. Pewnego dnia, o samym świcie, mieszkańcy pobliskich wiosek ujrzeli szczyt góry spowity złocistym welonem mgły. Tajemnicza poświata otulała górę i jej sanktuarium aż do południa, po czym powoli się rozproszyła. Baba zniknęła – zapadła się pod ziemię. Od tego czasu wielkie głazy na górze zaczęły mienić się odcieniami błękitu i granatu.

Później na zboczach wyrosły niskie krzewinki, które do dziś rodzą soczyste owoce o ciemnoniebieskiej, niemal czarnej barwie. To borówki czarne, w miejscowej gwarze nazywane afinami. Górale uważają je za dar Baby i wierzą, że w ten sposób dawna opiekunka wciąż troszczy się o swój lud.

Za radą wołchwów mieszkańcy gór zaczęli zbierać nie tylko owoce borówki, lecz również jej liście, wykorzystywane w celach leczniczych. Z czasem krzewinki rozprzestrzeniły się po całych Karpatach, stając się prawdziwym skarbem gór i symbolem ochrony huculskiego świata.

Do dziś przetrwał zwyczaj, zgodnie z którym latem należy zjeść jak najwięcej borówek, aby ustrzec się biedy. Gałązki tej rośliny nadal wkłada się pod wycieraczkę przed wejściem do domu, wierząc, że powstrzymają złych i zawistnych ludzi przed przekroczeniem progu.

Tak oto góra Baba, odwieczna część Gorganów, na zawsze zyskała nowe imię, pod którym znamy ją dzisiaj – Syniak.