Rozpoczynamy nową serię materiałów o chronionych obszarach Karpat. Za każdym widokiem, który dziś zachwyca turystów, stoi bowiem codzienna praca ludzi chroniących lasy, rzeki, zwierzęta i rośliny. Dzięki nim możemy podziwiać tę przyrodę teraz i mieć nadzieję, że w niezmienionej formie zobaczą ją również kolejne pokolenia.
Pierwszym bohaterem naszej serii jest Karpacki Narodowy Park Przyrodniczy. Mówi się, że nie można naprawdę poznać Karpat, nie odwiedzając go choć raz – i trudno uznać to za przesadę.
To właśnie tutaj wznosi się Howerla, najwyższy szczyt Ukrainy. Tutaj ciągną się legendarne pasma Czarnohory i Gorganów, tafle polodowcowych jezior Niesamowite i Mariczejka odbijają górskie niebo, szumią stare karpackie lasy, a na szczycie Pop Iwana stoi słynne obserwatorium "Biały Słoń".
Pierwszy. Najstarszy. Jeden z największych
Karpacki Narodowy Park Przyrodniczy powstał w 1980 roku jako pierwszy park narodowy Ukrainy. Dziś należy do najbardziej rozpoznawalnych obszarów chronionych w kraju i obejmuje ponad 50 tysięcy hektarów wyjątkowej karpackiej przyrody.
W 1996 roku park dołączył do międzynarodowej sieci rezerwatów biosfery UNESCO, potwierdzając tym samym swoje znaczenie dla ochrony bioróżnorodności nie tylko w skali Ukrainy, lecz także na poziomie międzynarodowym.
Podróżowanie z szacunkiem do natury
Tutaj dobrze wiedzą, że prawdziwa turystyka nie polega na podporządkowywaniu sobie przyrody, lecz na poznawaniu jej z szacunkiem.
Na terenie parku wytyczono ponad 150 kilometrów ekologicznych tras o różnym poziomie trudności. Prowadzą przez połoniny, górskie lasy, skaliste partie szczytów i malownicze doliny. Dzięki temu można odkrywać Karpaty, jednocześnie ograniczając wpływ turystyki na naturalne ekosystemy.
Na miłośników dwóch kółek również czeka wiele możliwości – na terenie parku i pobliskich gmin wyznaczono ponad 10 tras rowerowych.
Przed wyruszeniem w drogę warto zajrzeć do ekologiczno-turystycznego centrum informacyjnego. Można tam lepiej poznać lokalną florę i faunę, zasady funkcjonowania terenów chronionych, historię regionu oraz kulturę Huculszczyzny.
Tam, gdzie natura nadal rządzi się własnymi prawami
Park podzielono na cztery strefy funkcjonalne: ochrony ścisłej, regulowanej rekreacji, rekreacji stacjonarnej oraz gospodarczą. Pozwala to chronić najbardziej wartościowe obszary, a jednocześnie zapewniać warunki do bezpiecznego i odpowiedzialnego wypoczynku.
Jednym z największych skarbów parku są lasy pierwotne i starodrzewy, które niemal nie odczuły ingerencji człowieka. Tworzą środowisko życia dla tysięcy organizmów i odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu naturalnej równowagi Karpat.
Na terenie parku występuje ponad 1105 gatunków roślin naczyniowych, w tym 95 wpisanych do Czerwonej Księgi Ukrainy. Można tu spotkać karpacką szarotkę, różanecznik wschodniokarpacki oraz dziesiątki innych rzadkich gatunków.
Równie bogaty jest świat zwierząt, obejmujący 1467 gatunków. W lasach żyją niedźwiedzie brunatne, wilki, rysie, jelenie szlachetne i sarny europejskie. Pod szczególną ochroną znajdują się także salamandra plamista, orzeł przedni, bocian czarny, głuszec oraz wiele innych rzadkich mieszkańców gór.
Ważną częścią działalności parku są także zagroda dla zwierząt i centrum rehabilitacji dzikiej fauny. To właśnie tam rannym lub osieroconym zwierzętom pomaga się odzyskać siły i, jeśli jest to możliwe, wrócić do naturalnego środowiska.
Karpaty, które pomagają odzyskać siły
Przyroda tego miejsca oferuje nie tylko niezwykłe krajobrazy. Na terenie parku znajdują się również źródła dwóch typów wód mineralnych, które od dawna wykorzystywane są w celach zdrowotnych.
Dlatego rekreacja i działalność uzdrowiskowa stanowią ważny element rozwoju tego obszaru i naturalnie uzupełniają jego funkcję ochronną.
Huculszczyzna – dusza Karpat
Karpacki Narodowy Park Przyrodniczy to nie tylko góry, lasy i rzeki. To również ludzie, którzy od pokoleń żyją w bliskiej relacji z tym krajobrazem.
Kultura Hucułów, zabytkowe drewniane cerkwie, tradycyjne rzemiosło, muzyka, gościnność i lokalna kuchnia sprawiają, że podróż przez park staje się czymś więcej niż kontaktem z piękną przyrodą.
Właśnie tutaj szczególnie łatwo zrozumieć, że Karpaty to nie tylko krajobraz. To także kultura, pamięć i sposób życia.
Ludzie, dzięki którym Karpaty pozostają dzikie
Za krajobrazami podziwianymi przez miliony turystów stoi codzienna, często niewidoczna praca naukowców, leśników, ekologów, inspektorów i specjalistów odpowiedzialnych za rekreację.
Badają naturalne procesy, pomagają odbudowywać populacje rzadkich gatunków, chronią lasy, wytyczają trasy ekologiczne, prowadzą działania na rzecz ochrony przyrody oraz uczą dzieci i dorosłych, jak korzystać z jej bogactwa w odpowiedzialny sposób.
To właśnie dzięki nim Karpacki Narodowy Park Przyrodniczy pozostaje miejscem, w którym natura wciąż ma przestrzeń, by żyć według własnych praw.
Kiedy następnym razem ruszycie w góry, warto o tym pamiętać. Za czystym strumieniem, dobrze poprowadzonym szlakiem i zachowanym starym lasem stoją lata pracy oraz codzienna troska wielu ludzi.
Najlepszym podziękowaniem jest odpowiedzialne podróżowanie – bez niszczenia, bez pozostawiania śladów i z szacunkiem do miejsca, które nas gości.
Bo Karpaty nie potrzebują od nas podboju. Potrzebują troski.
Na zdjęciu: fragment Karpackiego Narodowego Parku Przyrodniczego w pobliżu Howerli. Fotografia z Wikipedii.